ZMIANY W PRAWIE W ZWIĄZKU Z DYREKTYWĄ „OMNIBUS” cz. 2

7 stycznia 2020 r. weszła w życie tzw. dyrektywa Omnibus^[1], czyli dyrektywa zmieniająca szereg aktów prawnych dotyczących ochrony konsumentów w Unii Europejskiej.

Jej przyjęcie wywołało falę artykułów na ten temat. Z jednej strony zwiększyło to świadomość nadchodzących zmian w przepisach, z drugiej jednak przyczyniło się do powstania wielu uproszczeń i niedopowiedzeń. W konsekwencji wiele osób ma błędne wyobrażenia na temat nadchodzących zmian.

W związku z tym w cyklu artykułów wyjaśniamy podstawowe kwestie związane z dyrektywą Omnibus:

• kogo dotyczy,
• od kiedy należy ją stosować,
• co się zmieni,
• jak reagować na te zmiany.

Z niniejszego wpisu można dowiedzieć się natomiast, co się zmieni i jak reagować na te zmiany.

Obniżanie ceny

Promocje, obniżki, rabaty – to stała praktyka sprzedawców. Powszechnie jednak panuje przekonanie, że nie zawsze jest to rzeczywista okazja. Niekiedy jest to praktyka stwarzająca wrażenie oszczędności, polegająca m.in. na chwilowym podniesieniu ceny, aby potem ją obniżyć pod pozorem promocji.

Aby temu zapobiec, dyrektywa przewiduje obowiązek podawania w ogłoszeniu o obniżce ceny najniższej ceny z określonego przez prawo krajowe okresu sprzed zastosowania obniżki.

Przewidziano w tym zakresie również kilka rozwiązań, które ustawodawca krajowy może, lecz nie musi wprowadzić:

• odrębne przepisy dla towarów, które ulegają szybkiemu zepsuciu lub mają krótki termin przydatności,
• krótszy okres brany pod uwagę przy zastosowaniu obniżki, jeżeli dany produkt znajduje się w obrocie krócej niż 30 dni,
• wskazywanie ceny sprzed pierwszego zastosowania obniżki w przypadku stopniowego zwiększania obniżki cen.

Warto więc już przygotować rozwiązania techniczne pozwalające na szybkie ustalenie właściwej ceny.

Treści stworzone przez konsumenta

Niektóre usługi cyfrowe wiążą się z tworzeniem treści przez konsumenta. Zapewne, gdyby każdy konsument czytał ich regulaminy, niektóre platformy nie znalazłyby klientów. Dlaczego?

Otóż niektóre regulaminy przewidują, że dostawca usługi może wykorzystywać treści stworzone przez konsumenta do własnych celów, niejednokrotnie bliżej ich nie określając lub opisując je w sposób bardzo ogólny.

Ograniczenia w wykorzystywaniu treści

Dyrektywa Omnibus przewiduje w tym zakresie zmianę, zgodnie z którą przedsiębiorcy nie będą mogli wykorzystywać treści innych niż dane osobowe, które zostały dostarczone lub wytworzone przez konsumenta w trakcie korzystania z treści lub usług cyfrowych.

Istnieją w tym zakresie pewne wyjątki, takie jak np. treści dotyczące wyłącznie aktywności konsumenta w trakcie korzystania z treści lub usług dostarczonych przez przedsiębiorcę.

Udostępnianie treści konsumentowi

Dodatkowo przedsiębiorca będzie miał obowiązek udostępnienia konsumentowi powyższych treści na każde jego żądanie. Konsument będzie miał prawo do odzyskania tych treści od przedsiębiorcy nieodpłatnie.

Dyrektywa Omnibus nie precyzuje szczegółowo terminu, w jakim treści będą musiały być udostępnione konsumentowi, określając go jako „rozsądny”. Przewiduje jednak, że format przekazanych treści musi być powszechnie używany i nadawać się do automatycznego przetwarzania.

Warto więc już dziś, zwłaszcza przy planowaniu nowych rozwiązań, uwzględnić konieczność wydawania treści w takim formacie.

Podobny problem pojawił się już przy przygotowaniach do wdrożenia RODO, które przewidywało prawo dostępu do danych osobowych. Doświadczenia z audytów i wdrożeń przepisów z zakresu ochrony danych osobowych pokazały nam, że jest to niejednokrotnie problematyczne i czasochłonne.

Wcześniej warto też uwzględnić wspomniany zakaz wykorzystywania przez przedsiębiorcę treści innych niż dane osobowe, ponieważ może się on przełożyć na wiele procesów w przedsiębiorstwie oraz jego ofertę.

Odstąpienie od umowy

Zmianie mogą ulec również terminy na odstąpienie od umowy, jednak ich wprowadzenie będzie zależało od krajowego ustawodawcy.

Dyrektywa przewiduje skutki odstąpienia od umowy, czyli prawa i obowiązki ciążące na konsumencie i przedsiębiorcy. Przewidziane zostały też potencjalne zmiany w zakresie wyjątków od prawa odstąpienia od umowy.

Z uwagi na obszerność dyrektywy Omnibus warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że nowe przepisy to nie tylko nowe obowiązki dla przedsiębiorców.

W zakresie odstąpienia od umowy przez konsumenta dyrektywa przewiduje, że przedsiębiorca powinien mieć prawo do uniemożliwienia konsumentowi dalszego korzystania z treści cyfrowych lub usługi cyfrowej, w tym przez zablokowanie konta użytkownika.

Przewiduje ona również, że w takim przypadku konsument powinien powstrzymać się od korzystania z treści cyfrowych lub usługi cyfrowej oraz udostępniania ich osobom trzecim.

Zmiana w tym zakresie będzie miała wpływ w szczególności na stosowane regulaminy.

Obowiązki informacyjne

W dyrektywie przewidziano szereg informacji, jakie powinny zostać udzielone konsumentowi. Należą do nich m.in.:

• informowanie przez platformy handlowe, czy podmiot oferujący produkty jest przedsiębiorcą,
• informowanie, w jaki sposób weryfikowane jest pochodzenie opinii od konsumentów, którzy rzeczywiście kupili produkt lub go używali.

W dyrektywie poświęcono wiele uwagi obowiązkom informacyjnym przedsiębiorców, dlatego niecelowe byłoby przytaczanie w tym miejscu wszystkich z nich.

Istotne jest jednak, że prowadzący działalność powinni zweryfikować dokumentację swoich stron internetowych, zwłaszcza regulaminy. Ponownie więc wystąpi konieczność zmiany stosowanej dokumentacji.

Katalog praktyk wprowadzających w błąd

Katalog praktyk wprowadzających w błąd został poszerzony m.in. o:

• Nieoznaczanie płatnej promocji w wynikach wyszukiwania – podawanie wyników bez wyraźnego oznaczenia płatnej reklamy lub płatności za uzyskanie wyższej pozycji produktów.
• Nieprawdziwe opinie i rekomendacje – zamieszczanie lub zlecanie zamieszczania nieprawdziwych opinii lub rekomendacji, a także ich zniekształcanie w celu promowania produktów.
• Odsprzedaż biletów nabytych z wykorzystaniem środków automatycznych – jeżeli przedsiębiorca wykorzystał takie środki, aby obejść ograniczenia dotyczące liczby biletów, które dana osoba może kupić, lub inne zasady mające zastosowanie do ich zakupu.

Dostosowanie się do nowych regulacji będzie więc wymagało wprowadzenia zmian organizacyjnych i technicznych. Ze względu na ich czasochłonność kierunek działań warto rozważyć już teraz.

Sankcje za naruszenie przepisów

Dyrektywa dotyka również problematyki sankcji za niestosowanie przepisów dotyczących ochrony konsumentów. W polskim prawie będą to w szczególności przepisy:

• ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
• ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług,
• ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym,
• ustawy o prawach konsumenta.

W przepisach mają się pojawić określone w dyrektywie przykładowe kryteria nakładania sankcji, w szczególności grzywien.

Określono też, jaką maksymalną wysokość sankcji muszą przewidywać przepisy krajowe:

• co najmniej 4% rocznego obrotu sprzedawcy lub dostawcy w państwie członkowskim lub państwach członkowskich, których dotyczy dane naruszenie,
• co najmniej 2 mln euro, gdy informacje o rocznym obrocie sprzedawcy lub dostawcy nie są dostępne.

[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta.