Prosta spółka akcyjna

Z dniem 1 lipca 2021 r. wchodzi w życie nowelizacja przepisów Kodeksu spółek handlowych. Na mocy tej zmiany do życia powołana zostanie prosta spółka akcyjna, którą w środowisku prawno-ekonomicznym nazywa się często „superspółką”.

Jakie są podstawowe założenia prostej spółki akcyjnej? Dla kogo ten model działania może okazać się interesujący? Przyjrzyjmy się bliżej tej nowej konstrukcji.

Czym jest prosta spółka akcyjna?

Prosta spółka akcyjna jest spółką prawa handlowego, utworzoną przez jedną albo więcej osób w wybranym przez nie celu, w granicach wyznaczonych przez obowiązujące prawo.

Na tle innych podmiotów prawa gospodarczego wyróżniać ją mają przede wszystkim ograniczenie formalności oraz elektronizacja procedur związanych z jej funkcjonowaniem.

Jak powstaje prosta spółka akcyjna?

Umowa spółki

Spółka powstaje na podstawie umowy zawartej przez akcjonariuszy w formie aktu notarialnego albo przy wykorzystaniu wzorca umowy.

Umowa powinna określać:

• firmę i siedzibę spółki,
• przedmiot działalności spółki,
• liczbę, serie i numery akcji, związane z nimi uprzywilejowanie, akcjonariuszy obejmujących poszczególne akcje oraz ich cenę emisyjną,
• przedmiot wkładów niepieniężnych, serie i numery akcji obejmowanych za takie wkłady oraz akcjonariuszy, którzy obejmują te akcje – jeżeli akcjonariusze wnoszą wkłady niepieniężne,
• rodzaj i czas świadczenia pracy lub usług – jeżeli stanowią one przedmiot wkładu niepieniężnego,
• organy spółki,
• liczbę członków zarządu i rady nadzorczej, jeżeli została ustanowiona, albo co najmniej minimalną i maksymalną liczbę członków tych organów,
• czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

Dodatkowo umowa prostej spółki akcyjnej może zawierać postanowienia dotyczące:

• terminów wniesienia wkładów,
• upoważnienia do określenia tych terminów w uchwale akcjonariuszy.

Pozostałe warunki powstania spółki

Poza zawarciem umowy do powstania spółki niezbędne są:

1. ustanowienie organów spółki,
2. wniesienie przez akcjonariuszy wkładów na pokrycie kapitału akcyjnego co najmniej w kwocie 1 zł,
3. wpis do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.

Elektroniczne założenie spółki w systemie S24

Prostą spółkę akcyjną ma wyróżniać możliwość szybkiego założenia w formie elektronicznej.

Procedura obejmuje następujące kroki:

1. założenie konta użytkownika przez każdego z przyszłych akcjonariuszy,
2. wypełnienie i wygenerowanie elektronicznego wzorca umowy spółki w systemie S24,
3. podpisanie umowy przez akcjonariuszy kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP,
4. uiszczenie opłaty sądowej od wniosku i przesłanie dokumentów rejestracyjnych do właściwego sądu rejestrowego.

Co ważne, przy elektronicznej procedurze założenia spółki możliwe jest wniesienie jedynie wkładów pieniężnych. W przypadku wkładów niepieniężnych należy wybrać zawarcie umowy w formie aktu notarialnego.

Zgłoszenie spółki do rejestru przedsiębiorców KRS w celu jej wpisania to koszt 600 zł: 500 zł za wpis oraz 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Firma prostej spółki akcyjnej

Zgodnie z projektowaną treścią przepisów firma spółki może być obrana dowolnie. Wymagane jest wskazanie jej formy prawnej – na końcu firmy powinno widnieć oznaczenie „prosta spółka akcyjna”.

W obrocie można używać skrótu „P.S.A.”

Wkłady do prostej spółki akcyjnej

Wkłady powinny zostać wniesione do spółki w całości w ciągu trzech lat od dnia jej wpisu do rejestru.

Każde wniesienie wkładu przez akcjonariusza wymaga podjęcia przez zarząd spółki uchwały. Wkłady powinny być zaliczane równomiernie na pokrycie wszystkich akcji danego akcjonariusza, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

Wkłady niepieniężne

W przypadku wniesienia wkładu niepieniężnego obowiązują następujące zasady:

• wkładem niepieniężnym na pokrycie akcji może być wszelki wkład mający wartość majątkową, w szczególności świadczenie pracy lub usług,
• zarząd lub rada dyrektorów musi egzekwować wniesienie wkładu, w tym sprawdzać, czy praca lub usługi są wykonywane,
• jeżeli wartość wkładu niepieniężnego przeznaczonego na kapitał akcyjny została znacznie zawyżona w stosunku do jego wartości godziwej w dniu objęcia akcji, akcjonariusz, który wniósł taki wkład, jest zobowiązany wyrównać spółce brakującą wartość,
• w powyższej sytuacji występuje odpowiedzialność solidarna akcjonariusza oraz członków zarządu, a wyłączenie odpowiedzialności możliwe jest w przypadku braku winy po stronie danego podmiotu.

Prawa i obowiązki akcjonariuszy

Do podstawowych uprawnień akcjonariuszy prostej spółki akcyjnej należą prawo do udziału w zysku oraz prawo do wypłaty z kapitału akcyjnego.

Wysokość wypłaty wynikać będzie z rocznego sprawozdania finansowego. Kwota przeznaczona do podziału między akcjonariuszy nie może przekraczać sumy:

• zysku za ostatni rok obrotowy,
• niepodzielonych zysków z lat ubiegłych,
• utworzonych z zysku kapitałów rezerwowych,
• kwoty z kapitału akcyjnego przeznaczonej do wypłaty dywidendy.

Sumę tę pomniejsza się o niepokryte straty, akcje własne oraz kwoty, które z mocy ustawy lub umowy spółki powinny zostać przeznaczone na kapitały rezerwowe, w zakresie, w jakim część tych kapitałów nie jest przeznaczona na wypłatę dywidendy.

Dywidenda jest co do zasady rozdzielana w stosunku do liczby akcji. Wyjątkiem jest sytuacja, w której umowa spółki przewiduje inne zasady podziału.

Kapitał akcyjny i akcje

W prostej spółce akcyjnej nie tworzy się kapitału zakładowego, lecz kapitał akcyjny, którego minimalna wysokość wynosi 1 zł.

Akcje nie mają formy dokumentu – są zdematerializowane. Są zbywalne, a każda akcja daje prawo do jednego głosu.

Spółka może również emitować akcje uprzywilejowane, przyznające szczególne uprawnienia dotyczące np. prawa głosu, prawa do dywidendy lub podziału majątku w przypadku likwidacji spółki.

Wszelkie kwestie związane z akcjami uprzywilejowanymi powinny zostać szczegółowo określone w umowie spółki.

Obowiązek rejestracji akcji

Akcje prostej spółki akcyjnej są rejestrowane w rejestrze akcjonariuszy, prowadzonym w formie elektronicznej przez jeden ze ściśle określonych podmiotów.

Do zadań podmiotu prowadzącego rejestr należy przede wszystkim zapewnienie zgodności liczby zarejestrowanych akcji z liczbą akcji wyemitowanych oraz dokonywanie wpisów zmian danych dotyczących spółki i akcjonariuszy.

Rejestr akcjonariuszy jest bardziej sformalizowanym odpowiednikiem księgi udziałów w spółce z o.o. Nie ma do niego powszechnego dostępu. Musi spełniać wymogi RODO i może być prowadzony wyłącznie przez określone kategorie podmiotów.

Znaczenie wpisu do rejestru

Ustawa nie przewiduje terminu dokonania wpisu w rejestrze akcjonariuszy. Moment wpisu jest jednak istotny, ponieważ status akcjonariusza uzyskuje się dopiero z chwilą wpisu do rejestru.

Rejestr może być prowadzony np. przez notariuszy. Konieczne jest zawarcie umowy przez spółkę z podmiotem prowadzącym rejestr.

Umowę można wypowiedzieć, ale należy wówczas zawrzeć umowę z innym podmiotem prowadzącym rejestr. Istotne jest zachowanie ciągłości wpisów.

Zasady prowadzenia rejestru

• wpis do rejestru akcjonariuszy jest wymagany po dokonaniu wpisu spółki do KRS,
• wpis jest dokonywany na żądanie organu zarządzającego spółką albo innej osoby mającej interes prawny w jego dokonaniu,
• podstawę wpisu stanowią dokumenty dostarczone przez wnioskodawcę,
• po dokonaniu wpisu podmiot prowadzący rejestr niezwłocznie powiadamia osobę żądającą wpisu oraz spółkę,
• rejestr jest dostępny wyłącznie dla spółki i akcjonariuszy,
• możliwe jest wydanie wyciągu z rejestru akcjonariuszy.

Organy prostej spółki akcyjnej

W spółce ustanawia się zarząd albo radę dyrektorów. Kodeks przewiduje również możliwość ustanowienia rady nadzorczej obok zarządu.

Możliwe są dwa modele zarządzania:

• model monistyczny – z radą dyrektorów,
• model dualistyczny – z zarządem i możliwością ustanowienia rady nadzorczej.

Rada dyrektorów

Do podstawowych zadań rady dyrektorów należą prowadzenie spraw spółki, jej reprezentowanie oraz sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem jej spraw. Organ ten zastępuje zarząd oraz radę nadzorczą.

Rada dyrektorów składa się z jednego albo większej liczby dyrektorów.

Dyrektorów powołują, odwołują oraz zawieszają w czynnościach z ważnych powodów akcjonariusze uchwałą, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

Zarząd

Zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. Może składać się z jednego albo większej liczby członków.

Członkowie zarządu są powoływani, odwoływani i zawieszani w czynnościach na mocy uchwały akcjonariuszy.

Jeżeli w spółce ustanowiono radę nadzorczą, to ona powołuje i odwołuje członków zarządu oraz zawiesza ich w czynnościach z ważnych powodów, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

Jeżeli zarząd jest wieloosobowy, wszyscy jego członkowie są zobowiązani i uprawnieni do wspólnego prowadzenia spraw spółki, chyba że umowa spółki lub regulamin zarządu stanowią inaczej.

Rada nadzorcza

Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki. Składa się z co najmniej trzech członków, powoływanych i odwoływanych uchwałą akcjonariuszy.

Do jej szczególnych obowiązków należą:

• ocena prawidłowości i rzetelności sprawozdań oraz wniosków zarządu dotyczących podziału zysku albo pokrycia straty,
• składanie walnemu zgromadzeniu corocznego pisemnego sprawozdania z wyników tej oceny.

Rada nadzorcza nie ma prawa wydawania zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki.

Umowa spółki może jednak rozszerzać uprawnienia rady nadzorczej. W szczególności może przewidywać obowiązek uzyskania jej zgody przed dokonaniem przez zarząd określonych czynności.

Rada nadzorcza może określić uchwałą czynności, do których podjęcia zarząd jest zobowiązany uzyskać jej zgodę.

Członkowie organów spółki mogą być powoływani zarówno na kadencję wspólną, jak i indywidualną.

Walne zgromadzenie akcjonariuszy

Walne zgromadzenie pozwala akcjonariuszom podejmować uchwały w sprawach związanych z działalnością spółki.

Uchwały muszą zostać podjęte w szczególności w sprawach:

• rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy, a także udzielenia absolutorium członkom organów spółki z wykonania przez nich obowiązków,
• zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na nich ograniczonego prawa rzeczowego,
• nabycia i zbycia nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, chyba że umowa spółki stanowi inaczej,
• emisji obligacji zamiennych lub z prawem pierwszeństwa oraz emisji warrantów subskrypcyjnych,
• zawarcia umowy o zarządzanie spółką zależną lub o przekazywanie zysków.

Uchwały mogą być podejmowane również poza walnym zgromadzeniem, zarówno na piśmie, jak i przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej.

Zgoda na wykorzystanie formy elektronicznej powinna zostać wyrażona w umowie spółki albo później, w formie dokumentowej, przez wszystkich akcjonariuszy.

Walne zgromadzenie akcjonariuszy może odbywać się poza terytorium Polski.

Rozwiązanie prostej spółki akcyjnej

Ustawodawca przewidział szczególną, uproszczoną procedurę rozwiązania prostej spółki akcyjnej. Zgodnie z nią cały majątek spółki może przejąć jeden z akcjonariuszy.

Wymaga to podjęcia przez zgromadzenie uchwały większością 3/4 głosów, oddanych w obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej połowę liczby akcji.

Dodatkowo przepisy wymagają zgody sądu rejestrowego na zastosowanie tego trybu.

Odpowiedzialność cywilnoprawna

Odpowiedzialność cywilnoprawna członków organów może być rozpatrywana na dwóch płaszczyznach: odpowiedzialności wobec spółki oraz odpowiedzialności wobec osób trzecich.

Odpowiedzialność wobec spółki

Członek organu odpowiada wobec spółki za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania swoich obowiązków, chyba że nie ponosi winy.

Dotyczy to również niedołożenia należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności lub niedochowania lojalności wobec spółki.

Odpowiedzialność wobec wierzycieli

Odpowiedzialność członków organu spółki wobec wierzycieli jest solidarna ze spółką.

Ochronie wierzycieli służą również regulacje dotyczące:

• wypłaty dywidendy – ograniczeniem swobodnego określenia jej wysokości jest zachowanie wypłacalności spółki,
• obowiązku utworzenia rezerwy na pokrycie strat w postaci odpisu 8% zysku za dany rok obrotowy,
• odpowiedzialności akcjonariusza w przypadku wypłaty z kapitału akcyjnego z naruszeniem prawa,
• możliwości wniesienia sprzeciwu przez wierzyciela w przypadku uproszczonego rozwiązania spółki.

Podsumowanie

Prosta spółka akcyjna będzie wyróżniać się:

• sposobem założenia, w szczególności możliwością przeprowadzenia procedury elektronicznie,
• strukturą majątkową, przede wszystkim zasadami tworzenia i minimalną wysokością kapitału akcyjnego,
• formą akcji i praw udziałowych,
• strukturą organizacyjną,
• procedurą uproszczonego rozwiązania spółki.

Choć do jej wprowadzenia do systemu prawa gospodarczego pozostało jeszcze kilka miesięcy, ten nowy model spółki może wpłynąć na funkcjonowanie rynku kapitałowego.