Prezydent podpisał ustawę. Tarcza antykryzysowa - ostateczne założenia, aktualne zasady pomocy (01.04.2020 r.)

Ustawa o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw została podpisana przez Prezydenta 31 marca 2020 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. W wyjątkach od tej zasady nie zostały wymienione przepisy dotyczące wsparcia dla przedsiębiorców i pracowników.

Poniżej przedstawiam najważniejsze formy wsparcia wprowadzone na mocy nowych przepisów.

1. Świadczenie postojowe dla przedsiębiorców i osób wykonujących umowy cywilnoprawne

Świadczenie postojowe dotyczy przedsiębiorców oraz osób wykonujących umowę agencyjną, umowę zlecenia lub inną umowę o świadczenie usług.

Przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności, jeżeli dana osoba nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Uprawnienie do tego świadczenia przysługuje z mocy ustawy i nie jest uzależnione od decyzji żadnego organu.

Warunki dla przedsiębiorców

Świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli przedsiębiorca rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przed 1 lutego 2020 r.

Dalsze warunki zależą od tego, czy przedsiębiorca zawiesił prowadzenie działalności:

• Jeżeli przedsiębiorca nie zawiesił działalności – świadczenie przysługuje pod warunkiem, że przychód w marcu był o 15% niższy niż przychód w lutym i jednocześnie był niższy niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli wynosił mniej niż 16 104 zł.
• Jeżeli przedsiębiorca zawiesił działalność po 31 stycznia 2020 r. – świadczenie przysługuje pod warunkiem, że przychód w marcu był niższy niż trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.

Warunki dla osób wykonujących umowy cywilnoprawne

Świadczenie przysługuje, gdy przychód osoby wykonującej umowę cywilnoprawną nie przekracza w marcu trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia, czyli 16 104 zł.

Wysokość świadczenia i wniosek

Wysokość świadczenia wynosi 2 080 zł, czyli 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Jeżeli suma umów cywilnoprawnych nie przekroczyła kwoty 1 300 zł, świadczenie wynosi tyle, ile dana osoba uzyskałaby z tych wszystkich umów.

Wniosek należy złożyć do ZUS. Obowiązek w tym zakresie spoczywa na przedsiębiorcy.

Świadczenie ma charakter jednorazowy.

2. Dofinansowanie części kosztów wynagrodzeń

Starosta może, na podstawie zawartej umowy, przyznać przedsiębiorcy dofinansowanie części kosztów wynagrodzeń. Udzielenie tej formy wsparcia nie jest obligatoryjne – decyzja należy do starosty.

Kogo obejmuje dofinansowanie?

Dofinansowanie dotyczy:

• osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
• osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
• osób wykonujących pracę na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, jeżeli podlegają z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.

Wyjątkiem jest pomoc domowa zatrudniona przez osobę fizyczną.

Jest to rozwiązanie dla mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców.

Warunki i wysokość dofinansowania

Dofinansowanie następuje na podstawie umowy ze starostą. Jest dopuszczalne w przypadku spadku obrotów w firmie w ciągu dwóch dowolnych miesięcy lub dowolnych 60 dni po 1 stycznia 2020 r.

Wysokość dofinansowania zależy od skali spadku obrotów:

• Spadek obrotów o 30% – dofinansowanie do 50% wynagrodzenia pracowników, nie więcej niż 50% minimalnego wynagrodzenia, czyli nie więcej niż 1 300 zł.
• Spadek obrotów o 50% – dofinansowanie do 70% wynagrodzenia, nie więcej niż 70% minimalnego wynagrodzenia.
• Spadek obrotów o 80% – dofinansowanie do 90% wynagrodzenia, nie więcej niż 90% minimalnego wynagrodzenia.

Obowiązek utrzymania zatrudnienia

Dofinansowanie jest wypłacane w okresach miesięcznych. Pracodawca musi utrzymać pracowników przez okres dofinansowania oraz po jego zakończeniu – przez okres równy okresowi otrzymywania wsparcia.

Przykład: jeżeli dofinansowanie jest przyznane na trzy miesiące, pracodawca musi utrzymać zatrudnienie przez te trzy miesiące oraz przez kolejne trzy miesiące.

Konsekwencją niedotrzymania warunku jest zwrot dofinansowania bez odsetek, proporcjonalnie do okresu, w którym pracownik nie został utrzymany w zatrudnieniu. Termin zwrotu wynosi 30 dni od doręczenia wezwania starosty.

Wniosek i wymagane oświadczenia

Wniosek należy złożyć do powiatowego urzędu pracy w ciągu 14 dni od ogłoszenia naboru przez dyrektora urzędu.

We wniosku przedsiębiorca składa oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, w szczególności o:

• niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych oraz składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pracy lub Fundusz Solidarnościowy do końca trzeciego kwartału 2019 r.,
• braku przesłanek do ogłoszenia upadłości.

Skorzystanie z opisanego wsparcia wyłącza możliwość zastosowania zwolnienia z ZUS dla mikroprzedsiębiorców. Zwolnienie obejmuje bowiem nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, a przy dopłatach do wynagrodzeń składki za pracowników płaci ZUS.

3. Dofinansowanie przedsiębiorców niezatrudniających pracowników

Ta forma wsparcia znajduje zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, który nie zatrudnia pracowników.

Starosta może, na podstawie zawartej umowy, przyznać przedsiębiorcy dofinansowanie części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Udzielenie wsparcia nie jest obligatoryjne – decyzja należy do starosty.

Warunki i wysokość wsparcia

Warunkiem jest spadek przychodów w ciągu dwóch miesięcy kalendarzowych albo 60 dni po 1 stycznia 2020 r., w porównaniu z tym samym okresem roku poprzedniego, czyli 2019 r.

Wysokość dofinansowania wynosi:

• przy spadku obrotów o 30% – 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia miesięcznie, czyli 1 300 zł,
• przy spadku obrotów o 50% – 70% kwoty minimalnego wynagrodzenia,
• przy spadku obrotów o co najmniej 80% – 90% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Dofinansowanie jest przyznawane na okres nie dłuższy niż trzy miesiące i wypłacane w okresach miesięcznych.

Obowiązki przedsiębiorcy

Przedsiębiorca musi spełnić następujące warunki:

1. prowadzić działalność gospodarczą przez okres, na który przyznano dofinansowanie, oraz po jego zakończeniu – przez okres równy okresowi otrzymywania wsparcia,
2. przeznaczyć otrzymane środki na koszty prowadzenia działalności.

Wniosek należy złożyć do powiatowego urzędu pracy właściwego ze względu na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, w terminie 14 dni od ogłoszenia naboru przez dyrektora urzędu.

Przedsiębiorca nie może otrzymać dofinansowania w części, w której te same koszty prowadzenia działalności zostały albo zostaną sfinansowane z innych środków publicznych.

4. Zwolnienie z ZUS dla mikroprzedsiębiorców

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek jest obligatoryjne. Jeżeli dana osoba złożyła wniosek i spełniła wszystkie ustawowe przesłanki, musi zostać zwolniona z tego obowiązku.

Zwolnienie dla przedsiębiorcy i jego pracowników

Zwolnienie dotyczy okresu od 1 marca do 31 maja 2020 r. Może zostać zastosowane wobec przedsiębiorców, którzy na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosili do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Zwolnienie nie dotyczy nowo powstałych podmiotów. Płatnik musi być zgłoszony do ubezpieczenia społecznego już od 1 lutego 2020 r.

Nie obowiązuje limit osiąganych przychodów – okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla zwolnienia.

Zwolnienie dla przedsiębiorcy opłacającego składki wyłącznie za siebie

Jeżeli mikroprzedsiębiorca nie zatrudnia pracowników i opłaca składki wyłącznie za siebie, zwolnienie przysługuje pod warunkiem, że:

1. działalność była prowadzona przed 1 lutego 2020 r.,
2. przychód w lutym nie był wyższy niż 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, czyli około 15 600 zł.

Terminy i dokumentacja

Termin na złożenie wniosku upływa 30 czerwca 2020 r.

Jednocześnie za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie dłuższym niż 30 dni od przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku.

Przychody z tytułu zwolnienia z obowiązku opłacania składek nie stanowią przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

5. Świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy

Przedsiębiorca, u którego wystąpił spadek obrotów gospodarczych w następstwie COVID-19, może złożyć wniosek o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy.

Wsparcie obejmuje wypłatę ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych świadczeń na dofinansowanie wynagrodzeń pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy.

Świadczenie nie przysługuje z mocy ustawy. Aby je otrzymać, należy złożyć wniosek, który może, lecz nie musi zostać pozytywnie rozpatrzony przez organ.

Przedsiębiorcy przysługują również środki z Funduszu na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, należnych od pracodawcy od przyznanych świadczeń.

Dofinansowanie obejmuje zarówno pracowników, jak i osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę nakładczą, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług.

Pomoc dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Świadczenie można pobierać przez trzy miesiące.

Wariant pierwszy – przestój ekonomiczny

Przestój ekonomiczny to okres niewykonywania pracy przez pracownika z przyczyn go niedotyczących, gdy pozostaje on w gotowości do pracy.

W tym wariancie:

• istnieje możliwość obniżenia wynagrodzenia o 50%, ale nie poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę,
• do obniżonego wynagrodzenia Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dopłaca połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Przykład: pensja pracownika wynosi 8 000 zł brutto. Można obniżyć ją do 4 000 zł i otrzymać dofinansowanie w wysokości 1 300 zł wraz z częścią składki na ubezpieczenie społeczne, czyli łącznie około 1 530 zł brutto.

Dofinansowanie nie przysługuje, jeżeli wynagrodzenie za marzec było wyższe niż trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.

Wariant drugi – obniżenie wymiaru czasu pracy

Ten wariant dotyczy sytuacji, w której:

• obroty spadły o co najmniej 15% w porównaniu z łącznymi obrotami z analogicznych dwóch kolejnych miesięcy kalendarzowych roku poprzedniego,
• obroty spadły o co najmniej 25% z miesiąca na miesiąc, np. z lutego na marzec.

Można ograniczyć wymiar czasu pracy o 20%, ale nie więcej niż do połowy etatu, i proporcjonalnie obniżyć wynagrodzenie.

Dofinansowanie ze strony państwa wynosi nie więcej niż 50% obniżonego wynagrodzenia i jednocześnie nie więcej niż 40% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału.

Przykład: pracownik zarabiał 4 000 zł brutto. Po ograniczeniu wymiaru czasu pracy do 4/5 etatu otrzyma 3 200 zł brutto. Dofinansowanie wyniesie 1 600 zł – połowę obniżonego wynagrodzenia, nieprzekraczającą również 40% przeciętnego wynagrodzenia. Wskazana górna granica wynosi 2 080 zł.

Porozumienie z pracownikami

Warunki i tryb wykonywania pracy w okresie przestoju ekonomicznego lub obniżonego wymiaru czasu pracy ustala się w porozumieniu.

Porozumienie zawiera pracodawca oraz zakładowa organizacja związkowa, a w przypadku jej braku – przedstawiciele pracowników wyłonieni w trybie przyjętym u danego pracodawcy.

Pracodawca przekazuje kopię porozumienia właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy w terminie 5 dni roboczych od jego zawarcia.

Łączenie różnych form wsparcia

Przedsiębiorca może otrzymać pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wyłącznie wtedy, gdy nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy.

Jeżeli zatem przedsiębiorca otrzymał inne formy wsparcia w odniesieniu do określonych pracowników, np. świadczenie postojowe, nie może otrzymać w związku z ich zatrudnieniem świadczenia opisanego w tym punkcie.

6. Pożyczka do 5 000 zł

Starosta może, na podstawie umowy, udzielić mikroprzedsiębiorcy jednorazowej pożyczki ze środków Funduszu Pracy na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.

Warunkiem jest prowadzenie działalności gospodarczej przed 1 marca 2020 r.

Udzielenie pożyczki nie jest obligatoryjne – decyzja należy do starosty.

Kto jest mikroprzedsiębiorcą?

Mikroprzedsiębiorcą jest przedsiębiorca, który w co najmniej jednym roku z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:

• zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników – obejmuje to również przedsiębiorców niezatrudniających pracowników,
• osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości 2 mln euro lub suma aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyła równowartości 2 mln euro.

Wniosek i warunki pożyczki

Wniosek należy złożyć do powiatowego urzędu pracy. Powinien zawierać oświadczenie o stanie zatrudnienia na dzień 29 lutego 2020 r., w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.

Najważniejsze cechy pożyczki:

• stałe oprocentowanie,
• spłata w okresie 12 miesięcy, z trzymiesięcznym okresem karencji od dnia udzielenia pożyczki,
• możliwość umorzenia wraz z odsetkami, jeżeli przedsiębiorca przez trzy miesiące od udzielenia pożyczki nie zmniejszy zatrudnienia w stosunku do stanu z 29 lutego 2020 r. – przedsiębiorca składa w tej sprawie oświadczenie.

Treść ustawy w przedstawionym brzmieniu należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników jest zobowiązany do zachowania ciągłości prowadzonej działalności gospodarczej przez co najmniej trzy miesiące od udzielenia pożyczki.

7. Dofinansowanie wynagrodzeń dla organizacji pozarządowych

Starosta może, na podstawie zawartej umowy, przyznać organizacji pozarządowej lub podmiotowi, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, dofinansowanie części kosztów wynagrodzeń.

Udzielenie wsparcia nie jest obligatoryjne – decyzja należy do starosty.

Jest to dofinansowanie na rzecz m.in. fundacji i stowarzyszeń. Może zostać przyznane na okres nie dłuższy niż trzy miesiące.

Wniosek i warunki przyznania wsparcia

Wniosek należy złożyć do powiatowego urzędu pracy. Zawiera on oświadczenia składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Należy do nich m.in. oświadczenie o niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych oraz składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pracy lub Fundusz Solidarnościowy do trzeciego kwartału 2019 r.

Warunkiem udzielenia wsparcia jest spadek przychodów z działalności statutowej w porównaniu z łącznymi przychodami z tej działalności z analogicznych dwóch kolejnych miesięcy kalendarzowych roku poprzedniego.

Wysokość dofinansowania i utrzymanie zatrudnienia

Wysokość dofinansowania zależy od skali spadku:

• spadek o 30% – dofinansowanie do wysokości 50% minimalnego wynagrodzenia,
• spadek o 50% – dofinansowanie do wysokości 70% minimalnego wynagrodzenia,
• spadek o 80% – dofinansowanie do wysokości 90% minimalnego wynagrodzenia.

Dofinansowanie wypłacane jest w okresach miesięcznych.

Podmioty korzystające z pomocy są zobowiązane do utrzymania w zatrudnieniu pracowników objętych umową przez okres dofinansowania oraz po jego zakończeniu – przez okres równy okresowi otrzymywania wsparcia.