Nie wystarczy właściwa nazwa umowy

Wybór pomiędzy umową o pracę, umową zlecenia a współpracą B2B ma istotne znaczenie dla sposobu organizacji współpracy z wykonawcą. Samo podpisanie kontraktu cywilnoprawnego nie przesądza jednak o tym, że relacja między stronami rzeczywiście zachowuje taki charakter.

Znaczenie ma nie tylko treść dokumentu, lecz także sposób wykonywania obowiązków w codziennej praktyce. Jeżeli współpraca została zorganizowana w sposób odpowiadający stosunkowi pracy, sama nazwa umowy może okazać się niewystarczająca.

Na jakie elementy warto więc zwrócić uwagę, analizując umowy zlecenia oraz zasady współpracy z osobami prowadzącymi jednoosobową działalność gospodarczą?

Kiedy współpraca ma cechy stosunku pracy?

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy stosunek pracy występuje, gdy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Jeżeli sposób wykonywania obowiązków odpowiada tym warunkom, o charakterze relacji nie rozstrzyga sama nazwa zawartej umowy. Dlatego przegląd współpracy nie powinien ograniczać się do analizy samego dokumentu. Równie ważne jest sprawdzenie, jak postanowienia umowy funkcjonują w praktyce.

Co warto sprawdzić w umowach zlecenia i kontraktach B2B?

1. Rzeczywisty sposób wykonywania współpracy

Jednym z podstawowych obszarów oceny powinna być zgodność zapisów umowy z rzeczywistym sposobem wykonywania obowiązków.

Nawet prawidłowo zatytułowana umowa zlecenia lub umowa zawarta z osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą nie wyklucza weryfikacji, czy współpraca nie wykazuje cech stosunku pracy. Znaczenie ma zatem nie tylko to, co strony zapisały w kontrakcie, ale również to, jak organizują współpracę na co dzień.

Przedsiębiorca powinien zweryfikować, czy przyjęty model współpracy rzeczywiście odpowiada umowie zlecenia albo relacji B2B. Szczególną uwagę warto zwrócić na sposób wydawania poleceń, organizację czasu i miejsca wykonywania usług oraz zakres samodzielności wykonawcy.

2. Narzucone miejsce i godziny wykonywania obowiązków

Ścisłe określenie godzin oraz miejsca wykonywania obowiązków może upodabniać współpracę cywilnoprawną do stosunku pracy.

Nie oznacza to, że w umowie zlecenia lub kontrakcie B2B nigdy nie można wskazać miejsca albo czasu realizacji usług. W określonych przypadkach może to wynikać z charakteru powierzonych czynności. Istotne jest jednak, aby sposób organizacji współpracy nie sprowadzał się automatycznie do stałego wykonywania obowiązków w godzinach i miejscu jednostronnie wyznaczanych przez przedsiębiorcę.

W praktyce warto ustalić, czy ograniczenia dotyczące czasu lub miejsca są rzeczywiście uzasadnione rodzajem świadczonych usług, a także czy wykonawca zachowuje odpowiedni zakres swobody w organizowaniu swojej działalności.

3. Podporządkowanie i bieżące kierownictwo

Kolejnym istotnym obszarem jest sposób zarządzania pracą wykonawcy. W ramach współpracy B2B oraz umowy zlecenia organizacja współpracy nie powinna odzwierciedlać podległości służbowej charakterystycznej dla stosunku pracy.

Ryzyko może pojawić się wtedy, gdy wykonawca pozostaje pod stałym, bezpośrednim nadzorem, otrzymuje szczegółowe polecenia dotyczące sposobu wykonywania każdej czynności oraz nie ma realnej samodzielności w organizowaniu swojej pracy.

4. Przerwy w świadczeniu usług wzorowane na urlopie pracowniczym

Pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje ustawowe prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego. Zleceniobiorca ani kontrahent B2B nie nabywają takiego uprawnienia z mocy samych przepisów.

Strony umowy cywilnoprawnej mogą uregulować zasady przerw w wykonywaniu usług. Należy jednak uważać, aby przyjęte rozwiązania nie stanowiły prostego odwzorowania urlopu pracowniczego. Warto więc sprawdzić zarówno nazewnictwo zastosowane w umowie, jak i rzeczywiste zasady korzystania z przerw, w tym sposób ich uzgadniania oraz rozliczania.

5. Odpowiedzialność wykonawcy wzorowana na odpowiedzialności pracowniczej

Odrębności pomiędzy stosunkiem pracy a współpracą cywilnoprawną dotyczą również zasad odpowiedzialności za szkodę.

Postanowienia ograniczające odpowiedzialność zleceniobiorcy lub kontrahenta B2B do wysokości trzech wynagrodzeń mogą zostać odebrane jako rozwiązanie wzorowane na regulacjach pracowniczych.

Nie oznacza to, że strony umowy cywilnoprawnej nie mogą określić zasad odpowiedzialności. Powinny jednak zrobić to świadomie i odpowiednio do charakteru danej relacji, zamiast mechanicznie przenosić do kontraktu rozwiązania właściwe dla umowy o pracę.

Najważniejsze różnice pomiędzy etatem a współpracą cywilnoprawną

Umowa o pracę podlega przepisom prawa pracy. Pracownik wykonuje pracę osobiście, pod kierownictwem pracodawcy, a jego czas pracy podlega ustawowym ograniczeniom. Korzysta również z uprawnień pracowniczych, takich jak płatny urlop wypoczynkowy oraz – po spełnieniu ustawowych warunków – dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych lub w porze nocnej.

Umowa zlecenia oraz współpraca B2B mają charakter cywilnoprawny, ale nie są pojęciami tożsamymi. Umowa zlecenia jest zawierana pomiędzy zleceniodawcą a zleceniobiorcą, natomiast w modelu B2B obie strony występują jako przedsiębiorcy.

W obu przypadkach strony dysponują większą swobodą w określaniu zasad współpracy niż w ramach stosunku pracy. Nie oznacza to jednak, że każda umowa zlecenia lub umowa B2B może przewidywać możliwość korzystania z podwykonawców albo że sposób realizacji usług pozostaje całkowicie dowolny.

Checklista dla przedsiębiorcy

Przy umowach zlecenia i współpracy B2B warto zweryfikować przede wszystkim:

1. zasady ustalania czasu i miejsca wykonywania obowiązków,
2. zakres samodzielności wykonawcy,
3. sposób regulowania przerw w świadczeniu usług,
4. zasady odpowiedzialności za szkodę,
5. zgodność treści umowy z praktyką współpracy.

Podsumowanie

Sama nazwa umowy nie przesądza o charakterze współpracy. Kluczowe znaczenie mają jej postanowienia oraz to, jak relacja z wykonawcą wygląda w praktyce.

Warto więc dokładnie sprawdzić kontrakty B2B, umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług, wykorzystując pięć przedstawionych obszarów. Pozwoli to zidentyfikować rozwiązania, które mogą zwiększać ryzyko uznania danej relacji za stosunek pracy.